Model(spoorweg)bouw

Toen ik ongeveer een jaar of elf was kreeg ik een elektrische trein. Ik vond dat maar kinderlijk klinken en daarom noemde ik het liever een modelspoorbaan. Helaas heb ik vanaf de tijd dat ik ging studeren en zelfstandig ging wonen weinig gelegenheid meer gehad om me met de modelspoorhobby bezig te houden. Daarmee was de belangstelling voor het (model)spoor niet weg maar van actief bouwen aan een baan kwam het gewoon niet.

Als "herintreder" in de modelspoorwegbouw ben ik in 2016 weer begonnen met de voorbereidingen voor een nieuwe modelspoorbaan. Van het modelspoor op zich is daarom nog niet zoveel te zien. Maar van die voorbereidingen en wat ik in de tussentijd aan modelbouw heb gedaan is op deze pagina denk ik al wel wat leuks te zien en te lezen.

Inhoud

Mijn ouderlijk huis in model

Over het ophijsen van een modelspoorbaan

De modelbaan zelf

Mijn verzameling modeltreinen

De laatste jaren voorafgaande aan mijn verhuizing naar Assen in 2000 ben ik enkele jaren lid geweest van de Contactgroep NMRA (National Model Railroad Association) Regio Noord. Achteraf, zo bleek, een belangrijke hernieuwde kennismaking met de actieve modelspoorhobby. Niet alleen raakte ik daardoor gemotiveerd om zelf (weer) te gaan bouwen, maar ik kwam ook in aanraking met materialen en bouwmethoden die ik daarvoor niet kende. (Evergreen platen en profielen, Slaters muurplaat en het "lijmen" van styreen met MEK etc.) Weliswaar heb ik wat minder met Amerikaanse modelspoorwegen, maar door de zeer natuurgetrouwe wijze van bouwen, was de NMRA voor mij wel een inspirerende club.

Eigenlijk wilde ik in die (NMRA) tijd toch zelf ook wel graag weer een modelspoorbaan bouwen, maar daar waren de omstandigheden toen niet zo naar. Hoewel, zo dacht ik, kon ik natuurlijk wel alvast beginnen met "huisjes bouwen". Het station bijvoorbeeld, dat moest dan wel het station van Delfzijl worden. Ik begon met een prototype van karton om te kijken tegen welke problemen ik aan zou lopen bij het bouwen (zoals ik dat met de boerderij van Oosterhoff ook gedaan heb). Dat kartonnen model is helaas ergens op de club in Delfzijl achtergebleven, maar ik was inmiddels al begonnen met het model in Styreen, dus dat deerde me niet zo.


Nu was ik er al "even" mee bezig en ik was er voor mezelf nog niet helemaal uit welke mate van detaillering ik het station wilde geven en ik had me misschien ook een beetje verslikt in de grootte van het (tevens mijn eerste) project.

detail van de raampartij (onderdelen liggen er nog los op)
Nu weet ik dat modelbouw een kwestie van geduld is, maar ik wilde toch iets dat wat sneller resultaat gaf. Daarom besloot ik "tussendoor even" een wat kleiner project te gaan doen en kwam ik op het idee mijn ouderlijk huis eens na te gaan bouwen.

Mijn ouderlijk huis in model

Via de gemeente Delfzijl kwam ik aan een bouwtekening.


Daarop zag ik onder meer dat de woning hier en daar niet precies volgens tekening was gebouwd (en aanvankelijk zelfs voor een andere straat bedoeld was). Ik was voor een aantal details daarom aangewezen op het zelf nameten van een aantal maten. En.... omdat het huis alweer een aantal jaren geleden verkocht was, was ik vervolgens aangewezen op de vriendelijkheid en de gastvrijheid van de toenmalige bewoners. Wel, ik mocht meten wat ik wilde en ben deze mensen daar nog steeds dankbaar voor. Dat is wel zo gemakkelijk omdat je dan tijdens de bouw niet alsnog elke maat hoeft om te rekenen. Bovendien zie je aan de (verhoudingen op de) tekening gelijk of je alles goed uitgerekend hebt.

Voor de daadwerkelijke bouw heb ik het huis eerst precies op H0 schaal (1:87) getekend.

Schaaltekening vooraanzicht
Werktekening achteraanzicht werkelijke maten

Werktekening zijkant huis

Bouwtekening garage. Zat ook bij de stukken in het gemeentearchief. Leuk!


Heel erg duidelijk zijn de (potlood)tekeningen niet, maar het gaat even om een idee te geven van de werkwijze.

Maar eerst even het huis in werkelijkheid....

De situatie zoals op de foto hieronder was zoals het huis erbij stond in 1987, het jaar waarin mijn moeder het verkocht. Ik heb de situatie nagebootst van hoe het er uit zag zo rond 1970. Toen waren daar nog geen doorvoeren van de gevelkachels en de oude (groene) garagedeuren zaten er nog in.



En dit is hem in schaal 1:87. Er wordt mij wel eens gevraagd of de hiernaast afgebeelde foto een montagefoto is. Nee! Dit is een toevalstreffer. Ik wilde de foto maken in echt zonlicht. Omdat achter ons huis vanwege de laagstaande zon (winter) alleen maar schaduw was, zocht ik mijn toevlucht tot het dak van de berging. Kijk aan, volop zon! Een (onbedoeld) effect daarvan was onder meer dat de boom (links) daardoor een stuk lager (en de kruin daarmee op een wat natuurlijker hoogte) kwam te staan. En ziedaar....

En een foto wat meer van opzij....En vader was inmiddels ook weer thuis. Hij was met uitzondering van de reeds uitwonende kinderen, de enige van het gezin die auto reed. Onze auto hier dus ook in miniatuur. Het was inderdaad deze auto in precies dezelfde kleur; onze Taunus 17 M (model "badkuip")


Soms moet je even een kunstgreep toepassen om een foto te kunnen maken. Voor deze foto moest ik daarom de garage even van zijn plek halen


Om hetgeen hierna komt letterlijk en figuurlijk even in perspectief te plaatsen even een overzichtsfoto van het totale diorama.
Mijn vader was namelijk cactusliefhebber en had daarom een kas.
Kreeg ik nog even van de gemeente mee..........


Die kas hoort dan natuurlijk ook onderdeel van het geheel uit te maken. In een vlaag van mijn toen grenzeloos perfectionisme besloot ik ook maar miniatuur cactussen en vetplanten in de kas aan te brengen.

Hier recht onder de kas van wat dichterbij. Het is een mooie warme voorjaarsdag. De deur en de ramen van de kas staan open. En rechts een detailfoto van binnen. Als ik er naar kijk ruik ik de lucht van vocht en humus van de kas nog steeds. De kalkzandsteen blokken die de achterwand van de kas vormden heb ik simpelweg gemaakt door de lijnen in de styreenplaat te krassen.


Op het moment ben ik aan het bouwen met het huis van wijlen mijn schoonouders. Het origineel is afgebroken in 2003.Het huis zelf is voor een groot deel klaar. Het stond aan de Middenweg 10 in Een (Dr.) Ik moet onder meer de nokvorsten nog aanbrengen en de schoorstenen nog vastmaken en afwerken met lood. Dat is echt en ook voor hetzelfde doel gebruikt lood dat ik net zo lang uitgehamerd heb tot het zo dun werd dat ik het voor dit doel opnieuw kon gebruiken




Daarna nog schuurtjes bouwen, mooi diorama van maken en nog een paar mooie foto's. Maar ehm .... tijd hè... Het leuke om te maken vond ik hier onder meer het glas in lood naast de voordeur. Voor mij was dat iets nieuws om te bouwen. Gelukkig was het blank glas en kon ik volstaan met ... een paar krasjes...



terug naar de inhoudsopgave

Over het ophijsen van een modelspoorbaan (H0)

Eindelijk begint het er dan toch van te komen. De treinenkamer is zover klaar en ik heb een heel klein beetje tijd kunnen vrijmaken.
Omdat ik wel wat ideeën had over wat ik wilde, vroeg ik mij af of de beschikbare ruimte voor een spoorbaan op schaal H0 daar wel groot genoeg voor zou zijn. (verwend nest! :-) ) Nu zijn er over de relatie tussen een (te) kleine ruimte en een modelspoorbaan op het internet wel wat publicaties te vinden. Zo vond ik onder meer de website van Reinoud Kaasschieter met volgens mij best bruikbare tips. Daarnaast heb ik mij bijvoorbeeld in Railmagazine of op beurzen geregeld vergaapt aan juweeltjes van kleinschalige modelbouw op schaal H0 op zelfs groter. Waarmee maar gezegd wil zijn dat modelspoorwegbouw niet per se afhankelijk hoeft te zijn van de beschikking over een grote ruimte. Maar ook is een kleinere (N)schaal te overwegen of, wat ze vanuit de Amerikaanse modelbouwwereld wel “spaghettirailways" noemen. Zoveel mogelijk meters spoor op een klein oppervlak, maar dat vind ik niet mooi. En dan is er nog de mogelijkheid van de modelbouwclub, waar je de ruimte hebt om met elkaar een grote maar gemeenschappelijke baan te bouwen. Maar ik wil liever een baan bij mij thuis en daar heb ik met een kamertje van 310 cm x 270 cm dan nog net een beetje ruimte voor. 

Maar de oppervlakte van zo'n ruimte kun je natuurlijk nooit helemáál benutten. Altijd handig als je er zelf ook nog in kunt nietwaar? Ik heb daarom gekozen voor een modelbaan in  L vorm. Maar gezien de genoemde afmetingen blijft er ook dán nog niet veel ruimte over voor een tafel om aan te knutselen en een kast om de spoorse spullen in op te bergen. En natuurlijk was ik blij dat ik mijn treinenbanken een plaats had kunnen geven

en ik wilde mijn splinternieuw spoor- en hobbykamertje niet kwijt. Help!

Maar....de hoogte had ik nog niet genoemd en die is met 320 cm alleszins behoorlijk. Ik bedacht daarom dat het jammer zou zijn om van die ruimte geen gebruik te maken. Daarom zon ik op manieren om de baan op te klappen of zo mogelijk in zijn geheel omhoog te hijsen.

Oké, mijn gewaardeerd zwager en techneut Johan Klasens wilde er wel eens naar kijken. Hij kwam met een idee van een zestal katrollen aan het plafond waarover staaldraden lopen die op één punt bij elkaar komen en vervolgens worden aangetrokken/gevierd door een winch.
Een andere mogelijkheid dan een elektrische winch is er overigens niet omdat in de hele ruimte vanwege een deur, een raam, een kast of de plaats van de modelbaan zelf geen plaats is om een handliertje te bedienen.

En zo geschiedde. Ik heb eerst een soort van treinentafel in elkaar geknutseld van plafondschroten met daarop platen hechthout van 9 mm. Het geheel rust op een soort van bokjes die ik “omgebouwd” heb van de staanders die ik gemaakt had vanwege het aanvankelijke idee van de modulebakken. Dat betekent dat de staanders dan ook niet mee omhoog gaan, mede om het geheel zo licht mogelijk te houden. Globaal berekend komt het gewicht van het geheel uit op misschien een 60, misschien hooguit 70 kilo. Dat betekent dat er aan elke afzonderlijke katrol gemiddeld een gewicht van ruim 10 kilo hangt.

Net 'n nieuwe hobbykamer..........
..........verdwijnt ie al alweer onder een modelspoorbaan


Het frame is klaar
De tafel is nu ook zover klaar, maar daadwerkelijk aan de modelbaan bouwen kan nog niet. De platen liggen er dan ook nog los op want die moeten er voor het maken van de hijsinstallatie straks weer af.



De daadwerkelijke werkzaamheden aan de hijsinstallatie konden daarop beginnen. We begonnen met het indraaien van de zes (hijs)katrollen in het plafond boven de hoeken van de modelspoortafel. Door de aantekeningen die ik gemaakt had bij de renovatie van het kamertje wisten we waar de schroten zaten zodat de katrollen niet (alleen) in de gipsplaat geschroefd werden. Vervolgens werd in de ene muur een oog geschroefd en in de tegenoverliggende muur een balkje waarin de (trek)katrollen werden geschroefd.
Om te kijken of en hoe het zou werken hebben we eerst touwtjes door het geheel geregen. Alleen een lattenframe is immers nog niet zo zwaar. Alle touwtjes hebben we vervolgens met een "harp" samengebonden aan een soort van spanband die verbonden was met het oog aan de andere muur. Dat werkte.

We proberen het eerst met touw....
de katrollen zitten aan ogen, geschroefd op een balkje aan de muur in afwachting van de definitieve uitvoering in RVS



Maar het werkt...
het geheel met een spanband even vastgebonden aan de het oog aan de andere muur.



De volgende fase bestond uit de montage van het uiteindelijke ontwerp. Johan had daarvoor van roestvast staal een frame gelast dat tussen beide muren zou komen. Aan de ene kant van het frame was een soort van beugel waarin de winch kon worden gehangen. De andere kant van het frame loopt uit in een T-stuk waaraan de trekkatrollen zijn vast gelast. En de touwtjes werden uiteraard vervangen door staaldraad. Zie foto's

Het ter plaatse "vers"gelaste complete frame
Het frame op zijn plek

De winch aan de ene muur

Het T-stuk aan de andere muur waar alle trekkatrollen bij elkaar komen



"Maar waarom dat frame?" hoor ik een enkeling vragen. Wel, dat is om te voorkomen dat de winch aan de ene muur en de trekkatrollen aan de andere wand elkaar uit de muur kunnen trekken.
Nu heb ik geen echte groothoeklens wat het maken van een letterlijk "totaalplaatje" wat lastiger maakt, maar ik heb toch gepoogd tot besluit een paar foto's te maken die een indruk van het geheel moeten geven.



Met de opbouw van de baan zal het geheel wat zwaarder worden, maar dat loopt niet in de tientallen kilo's. De bedoeling is verder dat het nu nog zichtbare deel het schaduwstation wordt. Daarboven komt de eigenlijke modebaan. Met de voorbereiding daarvan heb ik een heel voorzichtig begin gemaakt. Daarover verder in het volgende hoofdstuk.

Ik kan me voorstellen dat er in dit specifieke geval nog een vraag achtergebleven is: "Hoe doe je dat met je bagagerekken?" Die heb ik aan de onderkanten voorzien van kleine scharniertjes die net achter de rekken wegvallen zodat ze in de situatie waarin ze normaal horen te zitten niet zijn te zien. Door simpelweg de dopmoeren aan de bovenkanten eraf te draaien kunnen de rekken naar benden geklapt worden waardoor de treintafel er precies langs kan. (foto links)

En... oh ja, ik heb mijn "andere" hobbykamer ook weer terug. De bokjes van de modelspoorwegbaan, nog net zichtbaar, staan rechts in de hoek onder het raam. (foto rechts)





terug naar de inhoudsopgave

De modelbaan zelf

Hierover binnenkort iets meer.

Mijn verzameling modeltreinen

Een hele pagina over (Model)spoorwegen en nog (bijna) geen modeltrein gezien? Tja, aan de ene kant kan dat natuurlijk niet. Aan de andere kant viel het mij smerig tegen om modeltreinen goed te fotograferen. Met mijn zeer gewaardeerde neef Martijn hebben we een paar treinen gefotografeerd. Maar treinen zijn het mooiste in hun omgeving (landschap, station etc.) En die foto's moeten nog. Daarom, om een indruk te krijgen even een paar van mijn modellen.


Gelijk maar met mijn mooiste begonnen, de Motorpost (Mp). Het is een Märklin model in gelijkstroom. Bij mijn beste weten is deze Mp niet, althans niet in déze kleur, in gelijkstroom verkrijgbaar. De Mp in de moderne kleuren rood-geel is wel in gelijkstroom te koop, maar deze dus niet. En hier ging het mij juist om. Ik heb hem gekocht op een beurs van een meneer uit Haarlem (ben zijn naam helaas kwijt) die de trein zelf had omgebouwd naar gelijkstroom. Rijdt Perfect! Het mooie aan dit model vind ik dat het een tijdsbeeld vertegenwoordigt dat geldt zowel voor de trein zelf als de periode dat de post nog per trein vervoerd werd.

En mijn 1100. Nog in blauw en zonder botsneus (foto rechts).



Oude en vernieuwde 1100 naast elkaar

Mat46. Mooi model van Lima. In het echt, dat wil zeggen het schaalmodel dan, is hij nog mooier dan op deze foto!

De Sprinter van Fleischmann. Gekocht tijdens een vakantie in 1979 in een speelgoedwinkel (die toen nog modeltreinen verkochten). Lag in de etalage voor fl. 259,00. Ik wist niet beter dan dat dit treinstel fl. 295,00 kostte. Naar binnen gegaan en gevraagd. Winkelier keek het na. Hm..., ja ...ik had gelijk. De winkelier was sportief. Mocht hem mee voor de prijs in de etalage. Moest ik hem wel nú meenemen. Heb ik gedaan. Was wel gelijk door mijn vakantiegeld heen.....

En voorlopig tenslotte even twee 2400-en "met aanhang"

terug naar de inhoudsopgave